zanzibar

Zanzibar – urokliwa wyspa u wybrzeży Tanzanii

Zanzibar – wyspa należąca do Tanzanii to miejsce pełne egzotyki, słońca i rajskich wód Oceanu Indyjskiego, które zachwyca swoją dziewiczą naturą. Ten malowniczy archipelag służy luksusowemu odpoczynkowi na białych, piaszczystych plażach, pod palmowym lasem i z kokosowym drinkiem w dłoni. Jakie jeszcze uroki skrywa Zanzibar oraz jak planować wypoczynek? Wszystkie tajemnice wyspy przedstawimy w tym artykule.

Zanzibar – wakacje na wyspie słynącej z goździków

Goździki, pieprz, cynamon i gałka muszkatołowa – to tylko nieliczne z uprawianych gatunków roślin, dzięki którym Zanzibar nazwano wyspą przypraw. Uprawy zapoczątkowali, przybyli tu w XVI wieku Portugalczycy, którzy przywieźli pierwsze nasiona. Niedługo później archipelag ten stał się plantacyjną potęgą, w szczególności aromatycznych goździków, co znacznie przyczyniło się do poprawy sytuacji gospodarczej kraju. Obecnie podczas wypoczynku na Zanzibarze można urządzić wycieczkę na kilka z takich plantacji, co jest ciekawym i bardzo pouczającym doświadczeniem. Przewodnicy pokazują i tłumaczą, jak rosną poszczególne gatunki roślin oraz jakie są ich właściwości. Zapach i smak świeżo zerwanych z krzaka przypraw jest nie do opisania! Poza przyprawowym królestwem, Zanzibar to idealnie miejsce na wakacyjny wypoczynek, oferujące piękne plaże, turkusowe morze i turystyczne usługi na naprawdę wysokim poziomie. Pogoda na Zanzibarze dopisuje cały rok, co sprawia że jest to coraz częstszy urlopowy kierunek turystów z całego świata.

zanzibar wakacje
Rajskie wakacje na Zanzibarze

Loty na Zanzibar

Planując podróż na rajskie wyspy, trzeba liczyć się z tym, że czas lotu na Zanzibar będzie oscylował około dwunastu godzin. W zależności od wybranego, początkowego lotniska oraz trasy lotu, czas ten może być krótszy lub dłuższy około godziny lub dwóch. Z lotnisk w Warszawie, Katowicach i Wrocławiu istnieje możliwość czarterowych lotów na Zanzibar. Z Polski do Afryki nie ma bezpośredniego połączenia, każde odbywa się z przesiadką lub przerwą na tankowanie samolotu. Czas podróży samolotem czarterowym będzie krótszy od wyboru linii rejsowych.

Tanzania Zanzibar – kiedy jechać?

Zanzibar położony jest w strefie klimatu podrównikowego, dzięki czemu na wyspie jest bardzo gorąco, ale też wilgotno. Na wyspie można wyróżnić cztery pory roku: dwie deszczowe i dwie suche. Długa pora sucha trwa od początku czerwca do października. Średnie temperatury sięgają wówczas 25°C i odnotowuje się wtedy małe opady atmosferyczne. Jest to dobry czas na wyjazd dla osób, które nie przepadają za upałami, bowiem dzienna temperatura nie powinna przekraczać 28°C. Jest to jednocześnie początek sezonu turystycznego, co wiąże się z większym tłokiem i wyższymi kosztami pobytu.

Pogoda na Zanzibarze przeważnie dopisuje zawsze. Kolejna pora sucha trwa krótko i występuje w styczniu i lutym. Jest upalnie, a temperatura w ciągu dnia przekracza 35°C. Bardzo duża wilgotność powietrza dodatkowo sprawia, że ciepło jest jeszcze bardziej odczuwalne. W marcu zaczyna się pora deszczowa na Zanzibarze, która trwa do końca maja. Podczas tego okresu nieprzerwanie przez parę dni potrafi padać obfity deszcz. W związku z niektórymi ulewami zdarza się, że hotele zamykają swoje działalności i na czas pory deszczowej przeprowadzają renowację i remonty.

W ciągu całego roku pora deszczowa pojawia się jeszcze raz – od połowy listopada do końca grudnia, jednak występujące wtedy opady są niewielkie i nie przeszkadzają aż tak w zgłębianiu uroków wyspy. Kiedy lecieć na Zanzibar? Na wyspach temperatura przez cały rok nie spada poniżej 25°C, a największe oblężenie obserwuje się podczas pory suchej, od lipca do sierpnia, a także w okolicach Nowego roku. Nic dziwnego, gdyż wtedy też przypada najlepszy czas na plażowanie. Gładka tafla wody, spełniająca warunki nurków zauważalna jest w marcu, ponieważ praktycznie nie występują wiatry, natomiast amatorzy kitesurfingu powinni odwiedzić Zanzibar w grudniu i styczniu lub lipcu i sierpniu, gdyż w tych miesiącach kolejno przybywają monsuny: kaskazi i kusi.

tanzania zanzibar
Zanzibar

Zanzibar – pora deszczowa

Pora deszczowa na Zanzibarze występuje dwa razy w roku – na początku wiosny i pod koniec jesieni. Zdarza się, że deszcz pada czasem bez przerwy, nawet przez trzy dni, choć najczęściej występują przelotne opady, trwające do dwóch godzin. Niemożliwe jest, aby spadające krople obniżyły temperaturę na tej rajskiej wyspie, gdyż tropikalny klimat na to nie pozwala. Panuje duża wilgotność, a woda w oceanie bywa cieplejsza niż zwykle. Prawdą jest, że występujące opady nie są w stanie całkowicie pokrzyżować planów odpoczynku i nie braknie atrakcji nawet podczas deszczu.

Zanzibar – co warto wiedzieć?

Wyspa Zanzibar, to tak naprawdę archipelag, do którego należą dwie większe wyspy – Unguja i Pemba oraz kilkadziesiąt mniejszych wysepek. Całościowa powierzchnia wynosi około 1660km², a wyspę zamieszkuje 1,3 miliona ludzi. To miejsce otwarte na turystów, którzy mogą wypoczywać wpatrując się w głębię błękitnego Indyjskiego Oceanu, jak i skorzystać z ofert całodniowych wycieczek krajoznawczych, zgłębiających wszystkie zakamarki wyspy, bowiem Zanzibar ma szeroką ofertę turystycznych atrakcji i „czasoumilaczy”.

Nie każdy wie, że w związku z otaczającymi wodami oceanu, występują tu przypływy i odpływy, które w zależności od danej fazy księżyca mogą zabierać wodę nawet na odległość jednego kilometra. Zjawisko występuje 2 razy, dziennie – mniej więcej co 6 godzin i każdego kolejnego dnia przesuwa się o około 20 minut.

Urzędowym językiem na Zanzibarze jest angielski, więc problemu nie powinno stanowić dogadanie się. W niektórych częściach wyspy można usłyszeć także język suahili, którym do dziś posługuje się Bantu – jedno z żyjących tam plemion. Planując wycieczkę na Zanzibar informacją niezwykle ważną jest to, aby pamiętać o zabraniu ze sobą kremu z wysokimi faktorami UV, ponieważ słońce znajduje się w tej szerokości geograficznej naprawdę wysoko i opala nawet w cieniu. Przyda się także coś na komary, wygodne obuwie, nakrycie głowy i można ruszać na wakacje marzeń.

Zanzibar – ceny na wyspie

Będąc na wakacjach ciężko o samodzielne przygotowywanie posiłków, bowiem trudno o dotarcie do większych supermarketów. Zakupy można zrobić w mniejszych sklepikach, jednak ceny na Zanzibarze są stosunkowo wysokie. Przykładowo, za 1,5 litra wody należy zapłacić około 2,50zł, małego arbuza – 4zł, a butelkę wina – 20 zł. Drożej będzie w centrum miast i restauracjach, jednak udając się kilka kilometrów dalej do okolicznych wiosek, można korzystać z turystycznej oferty w znacznie niższych cenach.

Czy do wyjazdu na Zanzibar potrzebna jest wiza?

Polscy obywatele, wjeżdżając na teren Tanzanii, więc także na Zanzibar mają obowiązek posiadania wizy. Nie ma jednak większych problemów z uzyskaniem tego dokumentu, gdyż można wyrobić go zaraz po przylocie na lotnisko. Wykonywana jest fotografia i pobierane są odciski palców. Cały proces przebiega dość sprawnie i kosztuje około 50 USD. W takiej podróży należy mieć ze sobą także paszport, który będzie ważny przez okres minimum sześciu miesięcy od daty wyjazdu. Zdarza się, że urzędnicy migracyjni proszą także okazać bilet powrotny i zaświadczyć o wystarczających środkach pieniężnych, na utrzymanie podczas pobytu. Warto także na wszelki wypadek mieć schowane gdzieś w bagażu kserokopie paszportu i dowodu osobistego oraz wykupić dodatkowe ubezpieczenie podróżne.

zanzibar kiedy jechać
Będąc na wyspie trzeba koniecznie spróbować lokalnych owoców

Zanzibar – szczepienia

Przed wyjazdem na wyspę Zanzibar należy zapoznać się z tym, jakie zdrowotne niebezpieczeństwa mogą tam spotkać podróżujących. Obowiązkowym szczepieniem dla osób, które przybywają na Zanzibar z niektórych krajów Afryki, w których istnieje rozpowszechniona ta choroba koniecznie jest wykonanie szczepienia ochronnego przeciw żółtej febrze. Wraz ze szczepieniem otrzyma się Międzynarodowe Świadectwo Szczepień, w którym znajdują się informacje odnośnie przyjętej dawki szczepionki. Jeśli ktoś podróżuje do krajów tropikalnych częściej, to taka szczepionka zalecana jest raz na dziesięć lat. Jest to jedyna obowiązkowa czynność, którą należy wykonać przed wylotem, jednak nie dotyczy wszystkich.

Zalecane są także inne zapobiegawcze szczepienia. Pierwszym z nich jest szczepionka przeciwko wściekliźnie, którą warto wykonać, gdy jednym z punktów wycieczki na Zanzibar jest odwiedzenie safari oraz okolicznych wiosek. W niektórych krajach istnieje ryzyko zarażenia się durem brzusznym. Lecąc na Zanzibar zaleca się wykonanie szczepień ochronnych przeciwko tej chorobie, w związku z możliwością spożycia skażonej wody lub nieumytych owoców. Podobnie jest w przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu A i B, które może nastąpić w trakcie wykonywania tatuażu i innych iniekcji, kontaktu z krwią innej osoby i odbyciem stosunku seksualnego. Przed wystąpieniem tej choroby zaleca się wykonanie pierwszej serii szczepionki już na około pół roku przed planowanym wyjazdem i drugiej – przed samym wylotem. W podstawowym pakiecie szczepień powinien znaleźć się zastrzyk przeciwko tężcowi i błonicy.

Zanzibar – malaria

Na Zanzibarze występuje ryzyko zarażenia się malarią, ale jest ono dosyć niewielkie. Najważniejszą zasadą jest to, by nie dać się pogryźć komarom. Należy wyposażyć się w różne preparaty odstraszające, sprawdzi się także moskitiera. Warto także porozmawiać z lekarzem prowadzącym na temat ochrony przed tą chorobą, przenoszoną przez komary. Niektórzy zalecają przyjmowanie profilaktycznych środków, które niszczą komórki, powodujące rozwój malarii. Przykładem takiego preparatu jest Malarone.

Zanzibar – bezpieczeństwo

Stopniowo uciera się powszechna publiczna opinia na temat tego, że w tropikalnych krajach jest niebezpiecznie i europejscy turyści coraz częściej wybierają te kierunki podróży. Prawdą jest, że na Zanzibarze wraz z rozwojem turystyki odnotowano niewielki wzrost przestępczości, narkotykowego handlu i prostytucji, jednak wyspa Zanzibar jest przyjazna i bezpieczna odwiedzającym. Tak jak wszędzie – należy zachować podstawowe zasady ostrożności i nie chodzić nocą samotnie po mieście. Powinno się pilnować swoich rzeczy, podczas przebywania w publicznych miejscach. Mowa głównie o portfelu i komórkowym telefonie, a pozostałe ważne przedmioty warto schować do hotelowego sejfu. Należy zachować wzmożoną ostrożność, poruszając się po ulicach lub prowadząc samochód, ponieważ miejscowi kierowcy często jeżdżą pośpiesznie i niebezpiecznie.

Zanzibar – niebezpieczne zwierzęta

Wśród zanzibarskich zwierząt nie znajdzie się gatunków, typowych dla afrykańskiego kontynentu i nie ma się co bać spotkania z wężem lub pająkami olbrzymami. Wśród niebezpieczeństw, jakie mogą spotkać turystę jest przypadkowe nadepnięcia na znajdującego się u wybrzeży kolczastego jeżowca. Można wziąć ze sobą buty do wody, jednak dno jest na tyle przejrzyste, że przy odrobinie uwagi nic złego nie powinno się przytrafić. Nie występują tu żadne niebezpieczne zwierzęta, a największe zagrożenie stanowią komary, na które trzeba uważać.

Zanzibar – atrakcje turystyczne, których nie możesz pominąć!

Wyspa Zanzibar jest stosunkowo mała, co zdecydowania ma wpływ na ilość atrakcji i liczba ich z pewnością będzie mniejsza niż w innych krajach wypoczynkowych, jednak nie można tu narzekać na nudę. Wybierając się na wakacje wraz z biurem podróży, już w ramach oferty organizowane są liczne wycieczki, w których poznaje się kulturę mieszkańców i region. Podczas podróżowania na własną rękę także nie ma przeszkód, by eksplorować wyspę samemu, a w okolicach hoteli bardzo możliwe, że spotka się osobę do wspólnych wojaży. Co zobaczyć na Zanzibarze? Tych atrakcji nie można ominąć!

wycieczka zanzibar
Żółwie olbrzymie z Wyspy Więziennej

Zanzibar – wycieczka na farmę przypraw

Na Zanzibarze jest wiele farm – dużych i małych, do których organizowane są wycieczki, jeśli istnieje możliwość wyboru, warto jednak postawić na jedną z większych plantacji. Po farmie oprowadza przewodnik, mówiący po angielsku, choć zdarza się często, że zna także pojedyncze zwroty po polsku. Towarzyszy mu przeważnie asystent, który wspina się po krzewach i drzewach, by zerwać przyprawy, które następnie prezentowane są zwiedzającym. Większość z nich można własnoręcznie obejrzeć, dotknąć i powąchać. Wyjątek stanowi wanilia, którą przez wysoką cenę pokazują tylko z daleka. Przewodnik ciekawie opowiada o gatunkach roślin, sposobie ich dojrzewania, pielęgnacji oraz licznych ciekawostkach. W niektórych z farm przy wejściu można nabyć bilet wstępu, z kolei inne zarabiają na zasadzie „co łaska”, wystawiając koszyki na koniec oprowadzania.

Zanzibar – Rajskie Safari

Tanzania słynie z narodowego parku – Serengeti, w którym turyści mogą podziwiać wszystkie uroki prawdziwego safari. Z Zanzibaru nie jest daleko także do safari, znajdującego się w parku Mikumi, jednak pierwsza opcja jest zdecydowanie bardziej klasyczna i oferuje pokaźniejszy obszar. Punktem wyjściowym do zwiedzania obu równin sawanny jest miasto Arusza, do której z Zanzibaru można dostać się samolotem oraz poprzez rejs statkiem, połączony następnie z komunikacją miejską. Cena za bilety lotnicze bezpośrednio z Zanzibaru do Aruszy jest niestety wysokie, ale można także próbować dostać się do przybrzeżnego miasta Dar es Salaam, z którego loty mogą okazać się korzystniejsze cenowo.

Z Aruszy już bardzo blisko do spełnienia wyjazdowych marzeń, bowiem na miejscu znajduje się wiele podróżniczych biur, oferujących wycieczki po safari. Istnieje możliwość wycieczki w większej, zorganizowanej grupie – jednodniowej bądź nawet kilku, wraz z noclegiem pod gołym niebem. Można wybrać się także samemu, wypożyczając samochód z napędem 4×4, jednak opcja ta jest najmniej opłacalna. Na safari znajduje się wiele niespotykanych gatunków ptaków, można zobaczyć słonie i wspinające się po drzewach lwy, nosorożce, lamparty, i bawoły, podziwiając przy tym uroki afrykańskiego krajobrazu. Ceny safari na Zanzibarze są dość wysokie, jednak moc wrażeń z pewnością pozostanie niezapomniana.

Prison Island i kilkusetletnie żółwie – Zanzibar

Wśród atrakcji dostępnych podczas pobytu na wyspie, z pewnością nie można pominąć odwiedzin najstarszych zwierząt Zanzibaru – żółwi olbrzymich. Aby skorzystać z tej turystycznej oferty należy rozpatrzyć udział w wycieczce na Prison Island – oddaloną około 20 minut od Zanzibaru, mniejszą wyspę. Prison Island, czyli Changuu Island lub Wyspa Więzienna to miejsce znajdujące się na północny zachód od Stone Town, do którego z łatwością można dotrzeć na drodze morskiej. Do głównych punktów wycieczki należy podziwianie pozostałości dawnego więzienia oraz oglądanie najstarszych gatunków olbrzymich żółwi, które moją po kilkaset lat. Dodatkowo podczas wycieczki na uczestników czeka szereg atrakcji, takich jak: snorkeling, zgłębianie płycizn oceanu oraz smakowanie tradycyjnych potraw i przekąsek.

Wyspa ma małą powierzchnię, która ma zaledwie 800 m długości i początkowo nie była wykorzystywana aż do 1860 roku, w którym to zanzibarski sułtan powierzył ją w ręce dwóch Arabów, dzięki którym powstało tu więzienie. Budynek jednak ani razu nie spełnił swojej funkcji, bowiem szybko stał się przemieniony w ośrodek leczenia chorych na żółtą febrę. Obecnie, aby zagospodarować wyspę uczyniono z niej rezerwat, choć często w użyciu wykorzystuje się także nazwę „sanktuarium” żółwi olbrzymich, które zostały tu przywiezione w 1919 roku. Dawniej żółwie poruszały się po wyspie swobodnie, jednak przez to, że zaczęto wykradać niektóre z nich, teren został ogrodzony. Większe osobniki tego gatunku spacerują po wyspie swobodnie, mniejsze natomiast umieszczono w szopach. Można je śmiało dotykać i głaskać, a każda zwierzę ma na pancerzu napisany numer, oznaczający ilość przeżytych lat. Będąc na wyspie Zanzibar, koniecznie trzeba odwiedzić ten żółwi dom.

Wycieczka do Parku Narodowego Jozani – Zanzibar

Na wyspie znajduje się także jeden Park Narodowy Jozani Chwaka Bay, w którym występują małpy gerezianki – jedyne takie zwierzęta na świecie. Wycieczka do parku jest świetną okazją do spotkania także innych gatunków, rzadko występujących zwierząt. Można tam spotkać koczkodany czarnosiwe, małpiatki galato, antylopy, wiele gatunków kolorowych ptaków i motyli. Po parku oprowadza doświadczony przewodnik. W lesie występuje klimat tropikalny ze względu na dużą wilgotność, która wynika z obecności deszczowych pór na tym terenie, dzięki czemu flora jest bardzo zróżnicowana. Wiele z roślinnych formacji, podobnie jak żyjące tam zwierzęta znajduje się pod ścisłą ochroną. Niektóre małpki chętnie podchodzą do odwiedzających, jednak nie należy ich dokarmiać.

zanzibar ceny
Małpka gerezanka

Aby dostać się na teren parku najrozsądniej będzie wynająć samochód z kierowcą, który bezpiecznie dowiezie na docelowe miejsce lub skorzystać z opcji transportu publicznego, nazywanego potocznie Dala Dala. Wybranie tego rodzaju komunikacji wiąże się ze sporym ryzykiem, gdyż niektórzy kierowcy często jadą inną trasą, zapominają o przystankach, a rozkłady jazdy w zasadzie nie istnieją.

Zanzibar – nurkowanie

Do głównych atrakcji turystycznych Zanzibaru z pewnością można zaliczyć nurkowanie, ponieważ na wyspie tej istnieją idealne warunki do uprawiania tej morskiej aktywności. Sport ten wymaga ukończenia specjalnych kursów i posiadania licencji, którą też można uzyskać podczas pobytu na wyspie. Dla laików nurkowania jest także możliwe odbycie krótkiego kursu, który pozwoli zejść na około 12 m pod wodę, a podstawowym warunkiem do jego przystąpienia jest dobra umiejętność pływania.

Wyspa oferuje bogaty pakiet wycieczek nurkowych, ponieważ dostępne są dla początkujących, średnio-zaawansowanych i doświadczonych nurków. Najbliższe nurkowisko znajduje się już około 25 minut drogi łodzią od centrum, w okolicach Mnemby. Pozostałe miejsca,w których można nurkować z tym centrum to: Coral Garden, Shanes Reef, Misoli. Kichafi, Aquarium, Small Wall, Turtle Reef, Big Wall, Wattabomi, Jackfish, Haji, West Bank i West Garden. Zanurzając się w głębinach oceanu można podziwiać podwodny zanzibarski świat, pełen morskich stworzeń i niezwykłej rafy koralowej. Można tu zobaczyć wiele ławic różnokolorowych ryb, a także delfinów, rekinów i morskich żółwi. Najlepszym sezonem do nurkowania jest zima, zwłaszcza listopad oraz luty i marzec. Wody są wtedy dość spokojne, a ich temperatura oscyluje około 30 stopni Celsjusza. W zależności od pory dnia można trafić na bardzo dobrą widoczność, która będzie sięgać nawet 25 metrów. Zanzibarskie dno to dobre miejsce dla początkujących nurków, bowiem rafa osadzona jest dość płytko, a wody są ciepłe. Nurkując także można natrafić na wiele ciekawych atrakcji pod wodą, ponieważ na dnie oceanu znajduje się wiele zatopionych statków. Popularną formą nurkowania dla osób bez licencji jest snorkeling, czyli nurkowanie bez akwalungu, z samą maską.

Wypoczynek na plażach Zanzibaru

Rajskie plaże Zanzibaru, to często element decydujący o takim kierunku podróży wśród wczasowiczów. Biały drobny piasek, porównywany do mąki i odbijające się w nim promienie słońca to widok spełniający wakacyjne marzenia niejednego plażowicza. Zanzibarskie plaże przyciągają tym, że są bardzo naturalne i dziewicze, a gospodarze nie ustawiają na nich wypoczynkowych leżaków i parasoli. Krajobraz zdobią rosnące tuż przy nich palmowe lasy, dające kojący cień.

Ceny na plażach Zanzibaru są dość wysokie przy większych centrach miast, ale udając się parę kilometrów dalej do przybrzeżnych wiosek jest zdecydowanie taniej. Od strony zachodniej Zanzibaru, naprzeciw Tanzanii warto udać się na plażę Mangapwani. Charakteryzuje się łagodnym brzegiem, spokojnymi wodami i brakiem morskich pływów. Jest to dobre miejsce na wypoczynek z rodziną. Na północy wyspy najbardziej obleganymi plażami są Nungwi i Kendwa, które dzieli odległość 3 kilometrów. Wybrzeże zdobią małe skałki, a przy plaży nie brakuje licznych restauracji i barów. Wschodnie wybrzeże oferuje bogaty plażowy pas, który ciągnie się wręcz nieprzerwanie. Wśród wschodnich plaż Zanzibaru można wyróżnić: Kigomani, Matenwę, Pogwę, Dongwę, Benju i Jambiani. Jedną z najpiękniejszych zanzibarskich plaż – Paję, która oferuje szerokie wybrzeże, z białym piaskiem i przejrzystą, błękitną wodą.

zanzibar atrakcje
Rajskie plaże Zanzibaru

Paje – Zanzibar

Plaża Paje, znajdująca się na wschodnim wybrzeżu wyspy to zdecydowana rajska wizytówka Zanzibaru. Wysokie palmy, szeroki brzeg, turkusowa woda i piasek biały jak mąka stwarza warunki idealne do letniego plażowania. Ponadto na wybrzeżu nie występują żadne kamienie, a zejście jest gładkie i łagodne. Brzeg ten jest mniej oblegany przez turystów, w porównaniu do północnych plaż jednak równie ciekawy. Jest to idealne wakacyjne miejsce dla rodzin z dziećmi oraz tych, którzy lubią swój wypoczynek spędzać aktywnie. Można odczuć tu występowanie pływów, ale dzięki płytkiemu dnu jest to świetna baza do uprawiania takich sportów jak winde- i kitesurfing. W niedalekiej odległości znajduje się także miejsce do snorkelingu oraz pływania z delfinami. Dno otoczone jest koralową rafą, a niektóre z korali ocean wyrzuca często na brzeg. Z pewnością jest to dobre miejsce dla aktywnego wakacyjnego odpoczynku, jak i słodkiego leniuchowania pod palmami.